Uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych pozwala nie tylko poszerzać wiedzę na temat różnych form artyzmu i wyrażania siebie za pomocą sztuki, lecz również daje sposobność rozwijania kreatywności, empatii i wpływa korzystnie na samopoczucie psychiczne przynosząc spokój, radość oraz ogólną satysfakcję z życia. Kultura formuje życie społeczne, ponieważ przekazuje normy, wartości oraz wzorce zachowań pozwalające żyć w społeczeństwie.
Z tegoż właśnie powodu uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych jest istotne dla każdego człowieka. Także dla osób z niepełnosprawnościami, które poprzez czynny udział w koncertach, spektaklach teatralnych czy projekcjach filmowych budują poczucie pewności siebie, postrzegania własnej osoby jako zaangażowanej w życie społeczne i gotowej rozwijać zainteresowania sztuką. W ciągu kilku ostatnich lat w całej Polsce zrealizowano szereg przedsięwzięć ukierunkowanych na tworzenie możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu kulturalnym osobom, które z różnych przyczyn z tej sfery są wykluczone albo zagrożone wykluczeniem.
Dlaczego o wydarzeniach kulturalnych adresowanych do osób z niepełnosprawnościami mowa? Ponieważ tego rodzaju forma angażowania się w wolontariat może przynieść liczne korzyści. O nich właśnie chciałabym opowiedzieć w niniejszym artykule.
Do korzyści tych zaliczają się: możliwość nawiązania kontaktów z ludźmi z branży eventowej i kulturalnej, obserwacja i nauka, jak organizować wydarzenia kulturalne dostępne dla każdego, bez jakichkolwiek barier, wymiana dobrych praktyk w tym zakresie, nabycie i/lub poszerzanie wiedzy o sztuce, a ponadto inspiracja do samodzielnego realizowania przedsięwzięć kulturalnych. Wolontariat podczas wydarzeń kulturalnych, zwłaszcza takich, które są kierowane do osób z niepełnosprawnościami, to znacznie więcej niż wsparcie organizacyjne. Wolontariuszka lub wolontariusz angażujący się społecznie w realizację przedsięwzięć o takim charakterze ma realny wpływ na to, aby kultura była dostępna dla każdego – niezależnie od wieku, poziomu sprawności, stanu zdrowia oraz wynikających z niego ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. Kolejną niekwestionowaną korzyścią wolontariatu podczas wydarzeń kulturalnych jest zwiększanie świadomości oraz wrażliwości społecznej na temat indywidualnych potrzeb i możliwości twórczych osób z niepełnosprawnością. Wolontariusze obserwując podczas wydarzeń kulturalnych prezentacje wokalne, teatralne, recytatorskie czy plastyczne uczestników tychże inicjatyw przekonują się, jak wiele potrafią z siebie dać osoby z niepełnosprawnościami, co wpływa na zmianę sposobu myślenia o nich, a to z kolei jest szczególnie istotne dla budowania ich pozytywnego wizerunku w społeczeństwie.
Za przykład może posłużyć tu organizacja wydarzenia kulturalnego z udziałem artystki malującej ustami, stypendystki Stowarzyszenia Artystów Malujących Ustami i Nogami AMUN, gdzie wolontariuszami byli uczniowie dwóch szkół podstawowych. Dzieci, nie mające wcześniej styczności z niepełnosprawnością oraz z tego rodzaju formą tworzenia, mogły włączyć się w przygotowania do prezentacji – pomagały ustawiać sztalugi, szykować pędzle, kubki z wodą i podobrazia, ustawiały krzesła dla widzów, zapraszały gości na salę, a wcześniej także, przy pomocy opiekuna szkolnych kół wolontariatu, przygotowywały z wykorzystaniem programu komputerowego plakaty i zaproszenia. Włączenie się w pomoc organizacyjną pozwoliło zniwelować obawy i bariery związane z pierwszym kontaktem z osobą z niepełnosprawnością. Młodzi wolontariusze poznali niezwykłą technikę artystyczną, jaką jest malowanie ustami, a jednocześnie rozwinęli postawę otwartości i szacunku wobec innych. Ponadto nauczyli się dostrzegać indywidualność drugiego człowieka oraz akceptować różne sposoby funkcjonowania. Kto chciał, mógł zasiąść przy sztaludze, wziąć w usta pisak albo pędzel i spróbować tworzyć tą techniką. Wykonywanie po raz pierwszy taką techniką dzieł wspierała oczywiście artystka. Nie zabrakło też okazji do indywidualnych rozmów z nią po zakończeniu wydarzenia. Jej osobista historia życiowa i twórcze umiejętności pokazały, że ograniczenia w samodzielnym funkcjonowaniu nie muszą oznaczać rezygnacji z pasji i realizowania marzeń. Dla tych młodych ludzi była to wyjątkowo cenna lekcja wrażliwości, ale i okazja do rozwoju kompetencji społecznych – przygotowanie i udział w wydarzeniu dał możliwość nauki zadawania pytań, formułowania wypowiedzi oraz prezentacji własnych pomysłów. Jedna z wolontariuszek pomagających podczas tego spotkania została później wolontariuszką na plenerze malarskim skupiającym artystów malujących ustami i nogami.
W Centrum Kultury Zamek w Poznaniu działa wolontariat polegający na udzielaniu pomocy organizacyjnej podczas seansów „Kina Bez Barier”. Koncentruje się on na wsparciu osób z niepełnosprawnościami oraz pomocy przy wydarzeniach filmowych i festiwalowych. Osoby z niepełnosprawnościami są biernymi odbiorcami kultury – oglądają seanse filmowe z audiodeskrypcją, napisami na żywo i tłumaczeniem na Polski Język Migowy (PJM). Głównym zadaniem wolontariuszek i wolontariuszy jest rola asystentów osób z niepełnosprawnością oraz pomoc organizacyjna. Pomagają osobom z ograniczeniami sprawności (poruszającym się na wózkach, niewidomym, słabowidzącym, niesłyszącym czy słabosłyszącym i/lub osobom z niepełnosprawnością intelektualną) w dotarciu do sal kinowych, poruszaniu się po budynku i w zajęciu miejsc w salach kinowych. Zadaniem wolontariuszek i wolontariuszy w tym projekcie jest przede wszystkim zapewnienie komfortu i poczucia bezpieczeństwa widzom poprzez bieżące reagowanie na ich potrzeby. Nie bez znaczenia jest również pomoc w udzielaniu informacji, przygotowywaniu przestrzeni, przy organizacji większych wydarzeń (jak np. Forum Bez Barier), dystrybucji materiałów dotyczących konkretnych wydarzeń itd.
Wolontariat w kulturze to bez wątpienia inwestycja, która się opłaca. Nawet najlepiej przekazana wiedza teoretyczna dotycząca organizacji wydarzeń kulturalnych nie wyposaży w doświadczenia praktyczne. A te doświadczenia to coś niezwykle cennego, dzięki czemu będziemy wiedzieli, jak tego rodzaju wydarzenia organizować, na co zwracać uwagę przy ich organizacji, jak przygotowywać wydarzenia bez barier, dostępne dla szerokiego grona publiczności, a także, jakie mogą pojawić się wyzwania na etapie organizacji i realizacji tego rodzaju wydarzeń. Wolontariat podczas eventów filmowych, festiwalowych czy innych jest więc bez wątpienia nieocenionym warsztatem umiejętności praktycznych, który z powodzeniem wolontariusze mogą wykorzystać w przyszłej pracy zawodowej. Uczy współpracy w zespole, szybkiego rozwiązywania problemów, daje możliwość rozwoju umiejętności planowania, zarządzania i budowania poczucia motywacji. Wolontariat w kulturze to również możliwość nawiązywania nowych znajomości i przyjaźni.
Autor: Karolina Anna Kasprzak
Sfinansowano przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków „Korpusu Solidarności – Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018–2030”.